Z dniem 17 listopada 2023 r. weszła w życie ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o zmianie niektórych ustaw w celu ograniczania niektórych skutków kradzieży tożsamości (Dz. U. z 2023 r. poz. 1394), która wprowadziła możliwość zastrzeżenia nr PESEL. 


Każda osoba pełnoletnia może zastrzec swój nr PESEL oraz w dowolnym czasie cofnąć zastrzeżenie. Dotyczy to także pełnoletnich cudzoziemców, którym nadano nr PESEL. Dzięki takiemu rozwiązaniu można uniknąć próby wyłudzenia na nasze dane np. kredytu lub pożyczki albo zawarcia niekorzystnej umowy poprzez nieuprawnione wykorzystanie naszych danych osobowych.  


Zastrzeżenia nr PESEL można dokonać w dowolnym urzędzie miasta/gminy osobiście lub w sytuacji choroby,  niepełnosprawności lub innej niedającej się pokonać przeszkody przez pełnomocnika, legitymującego się pełnomocnictwem szczególnym do dokonania tej czynności. Osoba może także zastrzec swój nr PESEL przez dedykowaną usługę  na stronie mobywatel.gov.pl. W niedalekiej przyszłości możliwe to będzie również przez aplikację mobilną mObywatel. Usługa zastrzeżenia/cofnięcia zastrzeżenia jest nieodpłatna, jedynie w przypadku zastrzeżenia nr PESEL przez pełnomocnika może być konieczność wniesienia opłaty skarbowej w wysokości 17 zł. za złożenie  w organie dokumentu pełnomocnictwa. O ile możliwe jest zastrzeżenie nr PESEL przez pełnomocnika, nie ma takiej możliwości w przypadku cofnięcia zastrzeżenia.  


W dowolnym czasie można cofnąć zastrzeżenie nr PESEL, sprawdzić status nr PESEL oraz wnioskować o wydanie odpłatnego wydruku zawierającego historię zastrzeżeń. Liczba zastrzeżeń nr PESEL jest nielimitowana, jednak ponowne zastrzeżenie jest możliwe dopiero po upływie 30 minut od chwili cofnięcia zastrzeżenia nr PESEL. W przypadku zgonu, numer PESEL osoby zmarłej zostaje automatycznie zastrzeżony podczas rejestracji zgonu. W przypadku zgłoszenia utraty dowodu osobistego lub  kradzieży tożsamości, nr PESEL jest automatycznie zastrzegany przez system i  pozostaje zastrzeżony do czasu cofnięcia zastrzeżenia przez obywatela. 


Zastrzeżenie nr PESEL nie ma żadnego wpływu na wizyty u lekarza, na ważność innych dokumentów np. dowodu osobistego czy załatwianie czynności urzędowych. Należy natomiast pamiętać, że mając zastrzeżony nr PESEL nie będziemy mogli wziąć kredytu czy pożyczki, dokonać niektórych czynności u notariusza, podpisać umowy cywilno-prawnej czy wypłacić w banku większych sum pieniężnych.  Notariusze, banki, parabanki i inne instytucje od 1 czerwca 2024 r. będą zobowiązane przed dokonaniem ww. czynności do weryfikacji zastrzeżenia nr PESEL. W celu ich dokonania należy więc odpowiednio wcześniej cofnąć zastrzeżenie.  
Skutki prawne zastrzeżenia nr PESEL będą oddziaływały na zdarzenia, które nastąpią od 1 czerwca 2024 r. co oznacza, że do tej daty zastrzeżenie nr PESEL nie chroni nas przed nieuprawnionym wykorzystaniem naszych danych osobowych.  

Dorota Kielak
Kierownik Wydziału Spraw Obywatelskich

Przydatny link: https://www.gov.pl/web/gov/zastrzez-swoj-numer-pesel-lub-cofnij-zastrzezenie